L'esthétique de la cruauté dans la peinture de Youssef Wahboun/ Youssef Wahboun’un Resminde Zulüm Estetiği

Özet

À l’ère de la mondialisation marquée par des bouleversements sans précédent, l’image s’impose comme un langage. Dans son ouvrage Littérature et Peinture, Daniel Bergez confirme que l’image porte un message, au même titre que le texte, et transcrit le lisible dans l’ordre du visible (Bergez, 2011). Omniprésente dans la société contemporaine, elle dépasse sa fonction esthétique et devient une force structurante qui participe à la construction des identités. Elle s’avère ainsi un langage de l’inconscient qui dévoile les mystères de l’existence. Cet article analyse la peinture de Youssef Wahboun comme une expression de la cruauté qui ronge la société contemporaine. À travers une lecture consacrée à l’esthétique du choc, l’étude interroge les procédés artistiques mis en œuvre par l’artiste-peintre pour penser le monde : la corporéité, la matière, la couleur et la composition au service de l’expression de l’horreur. En pratiquant une peinture figurative, à mi-chemin entre symbolisme et expressionnisme, Wahboun refuse l’idéalisation du corps et privilégie la déformation comme choix esthétique. Ses créatures déformées, souvent enfermées dans des espaces oppressants et ténébreux, incarnent le tragique de la condition humaine et l’angoisse existentielle de l’homme moderne. L’étude montre enfin que cette peinture sacrificielle, qui rend visible ce que la société cherche à refouler, se veut une réflexion ontologique sur l’être souffrant et une lutte contre l’hostilité du monde et la monstruosité de l’existence. Proche de Francis Bacon et nourrie des pensées d’Antonin Artaud, de Merleau-Ponty et de Heidegger, l’œuvre de Wahboun fait du corps déformé et de l’envol récurrent du papillon les signes d’un passage de l’enfermement vers la liberté.   

Eşi görülmemiş alttranstürmelerle damgalanmış küreselleşme çağında görüntü, bir dil olarak kendini dayatmaktadır. Daniel Bergez, Edebiyat ve Resim adlı yapıtında görüntünün tıpkı metin gibi bir ileti taşıdığını ve görünür olanı okunabilir olanın düzenine aktardığını belirtir (Bergez, 2011). Çağdaş toplumda her yerde bulunan görüntü, estetik işlevini aşarak kimliklerin inşasına katılan yapılandırıcı bir güç hâline gelir. Böylece, varoluşun gizlerini açığa çıkaran bir bilinçdışı dili olarak belirir. Bu makale, Youssef Wahboun’un resmini, çağdaş toplumu kemiren zulmün bir ifadesi olarak çözümlemektedir. Şok estetiğine ayrılan bir okuma aracılığıyla çalışma, sanatçı-ressamın dünyayı düşünmek için başvurduğu sanatsal yöntemleri sorgular: bedensellik, madde, renk ve kompozisyon, dehşetin ifadesinin hizmetindedir. Sembolizm ile ekspresyonizm arasında, figüratif bir resim uygulayan Wahboun, bedenin idealleştirilmesini reddeder ve deformasyonu estetik bir seçim olarak öne çıkarır. Çoğunlukla baskıcı ve karanlık mekânlara hapsedilmiş deforme yaratıkları, insanlık durumunun trajik boyutunu ve modern insanın varoluşsal kaygısını cisimleştirir. Son olarak çalışma, toplumun bastırmaya çalıştığı şeyi görünür kılan bu kurban edici resmin, acı çeken varlık üzerine ontolojik bir düşünüm ve dünyanın düşmanlığına karşı bir direniş olarak tasarlandığını gösterir; böylece görüntüyü giderek sayısallaşan bir toplum içinde yapılandırıcı bir güç olarak konumlandırır. Francis Bacon’a yakın duran ve Antonin Artaud, Merleau-Ponty ile Heidegger’in düşüncelerinden beslenen Wahboun’un yapıtı, deforme bedeni ve yinelenen kelebek uçuşunu, kapatılmışlıktan özgürlüğe geçişin işaretleri hâline getirir.