Türkiye’nin 1974-1980 Arası Kıbrıs Politikasında Stratejik Kültür/ Strategic Culture in Turkey’s Cyprus Policy Between 1974-1980

Özet

Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyeti’nin 1974-1980 yılları arasındaki Kıbrıs politikasını, köklü bir devlet geleneğinin mirası olan stratejik kültür temelinde incelemektedir. Makalenin temel argümanı, Türkiye’nin bu dönemdeki dış politika tercihlerinin yalnızca Amerika Birleşik Devletleri’nin Türkiye’ye yönelik uyguladığı silah ambargosu ve ekonomik kriz gibi maddi yetersizliklerle değil; aynı zamanda güçlü bir milli dava inancı ve fikirsel faktörlerle şekillendiğidir. Teorik çerçeve olarak neoklasik inşacılık yaklaşımını benimseyen çalışma, dış politika analizinde kimlik, kültür ve normlar gibi fikirsel faktörlerin maddi faktörler üzerindeki etkisine odaklanmaktadır. Neorealizm ve neoliberalizm gibi yapısal teoriler güvenliği maddi bir faktör olan güç dengesi ve uluslararası örgütler sayesinde kurulan iş birliği üzerinden açıklarken, neoklasik inşacılık milli güvenlik anlayışının toplumsal etkileşimler sonucu inşa edilen kimliklerden bağımsız olarak düşünülemeyeceğini savunur. Bu bağlamda Türkiye, Doğu Akdeniz’deki güvenlik çıkarlarını, adadaki Türk kimliğinin korunmasıyla eş tutmuş ve stratejik kültürünü bu zemin üzerine fikirsel faktörlere ağırlık verecek şekilde kurgulamıştır. Makalede, 1974 müdahalesi sonrası Türkiye’nin içine girdiği uluslararası yalnızlık ve baskı sürecinde, karar alıcı elitlerin gösterdiği milli duruşun kimlik temelli olduğu vurgulanmaktadır. Bu süreçte özellikle Başbakan Bülent Ecevit gibi siyasi elitlerin, hayati maddi risklere rağmen uluslararası hukuka, garantörlük haklarına ve soydaşlık üzerinden milli kimlik bağına vurgu yaparak hareket etmesi, uygunluk mantığı çerçevesinde fikirsel faktörlerin maddi faktörlere üstünlüğünü kanıtlamaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, Kıbrıs meselesinin Türkiye için sadece coğrafi anlamda bir toprak parçası değil, tarihi derinliği olan bir milli dava niteliği taşıdığını savunmaktadır. Türkiye’nin Kıbrıs politikası, neorealizmin maddi güvenlik kaygıları ile inşacılığın kimlik odaklı yaklaşımını harmanlayan, kökleri ortak tarihe dayanan bir stratejik kültürün ürünüdür. Bu bakış açısı, dış politika tercihlerinin sadece rasyonel kâr-zarar hesaplarıyla değil, tarihin hafıasıyla ve kültürel değerlerle anlam kazandığını göstermektedir.